Over het orgel

Het Bakker en Timmenga orgel in de Sixtuskerk van Sexbierum.

Het Hoofdorgel in de Sixtuskerk kent een lange en bewogen geschiedenis.Albertus Anthonie Hinsz bouwde in 1766-76 een orgel met 2 klavieren en aangehangen pedaal voor de Sixtuskerk. Dit instrument kreeg 20 stemmen.
Gedurende de 19e eeuw bleef het orgel redelijk goed bewaard; Van-Dam veranderde 3 stemmen naar de toen heersende smaak.
In 1922-23 was het orgel aan een restauratie toe, en de toenmalige organist van de Sixtuskerk wilde eigenlijk wel een nieuw orgel in de toen moderne Duitse stijl.
Bakker en Timmenga uit Leeuwarden, die het oude orgel in onderhoud had, kreeg opdracht een nieuw orgel volgens de Duitse principes te maken in de oude Hoofdwerkkas van Hinsz.
Het instrument kreeg 20 stemmen op Hoofdwerk, Zwelwerk en Pedaal. De windladen voor Hoofd- en Zwelwerk, de grote magazijnbalg en de mechanieken voor het Hoofd- en Zwelwerk werden door de orgelmakers zelf gemaakt. De rest, onder andere het pijpwerk, werd in Zuid Duitsland besteld.
Het is bij de laatste grote restauratie duidelijk geworden dat de fa. Bakker en Timmenga destijds niet erg vertrouwd waren met het Duitse romantische orgeltype; zelf bouwden ze hun orgels in de late 19e eeuwse Friese orgeltraditie. Een totaal andere wereld.
De zwelkast heeft nooit goed gewerkt, de wanden werden te dun gemaakt en de isolatie was minimaal.
De winddruk werd vastgesteld op 75 mm waterdruk, voldoende voor de orgels die B en T normaal maakten maar niet voor een Duitse romantische orgel.
Het pijpwerk uit Duitsland was duidelijk voor een veel hogere winddruk gemaakt; het orgel heeft dan ook nooit echt goed geklonken. Vooral de strijkers misten hun karakter, de fluiten onbeduidend, de prestanten week, en de typische duitse Cornet-Mixtuur (een niet repeterende mixtuur met een terts) niet stralend.

In 1949 werd het orgel onderhanden genomen door de fa. Pannekoek en van der Meulen, die in ieder geval de Gemshoorn 4’ opschoof naar 22/3’ en de winddruk verlaagde.
Uiteraard kwam deze ingrepen het instrument bepaald niet ten goede.
In deze gewijzigde vorm heeft het orgel dienst gedaan tot 1995. In dat jaar werd de Sixtuskerk behandeld tegen de bonte knaagkever met de methode Wijhe. De kerk werd veel te warm gestookt met als gevolg dat het orgel totaal onbespeelbaar raakte.

In 2006 werd op initiatief van de organist van de kerk, Gerrit de Vries, de Stichting Behoud Kerkorgel Sixtuskerk Sexbierum opgericht met als doel het onbespeelbare orgel te restaureren.
Als adviseur werd dr. Hans Fidom aangesteld.
Nadat het orgel in het voorjaar van 2009 leeg was gehaald werd achter het orgel een nieuwe geïsoleerde achterwand opgetrokken, zodat het hele instrument met de magazijnbalg en windmotor in de verwarmde kerk kwam te staan. In de bestaande achterwand werden links en rechts van het orgel grote openingen in Gotische vorm gemaakt.

Het orgel is gerestaureerd door Mense Ruiter orgelbouw uit Zuidwolde, Groningen en Kirchner Orgelbau uit Duitsland uit Stapelmoor, Duitsland.
Er werd een kleine dispostiewijziging uitgevoerd; oorspronkelijk had het orgel drie viervoets registers op het Hoofdwerk, een Octaaf 4’een Fluit Harm. 4’ en een Gemshoorn 4’.
In 1949 was de Gemshoorn opgeschoven naar 22/3’. Bij de laatste restauratie werd besloten om de Gemshoorn op te schuiven naar 8’
De Zwelkast werd beter geïsoleerd waardoor deze nu veel beter werkt.
Het pedaal werd in 1923 voorzien van slechts twee stemmen. Het was een wens in Sexbierum om het pedaal uit te breiden met een Contrabas 16’een Fluitbas 8’en een Bazuin 16’
Deze stemmen werden gemaakt door de Mecklenburger Orgelbau uit Plau am See, Duitsland.
Deze registers, gemaakt van grenenhout, werden geplaatst boven op de balgenkas achter het orgel tegen de nieuwe achterwand.
De Bazuin kreeg de volle bekerlengte. De mensuren van deze drie registers werden genomen van het Sauer orgel uit 1922 in het orgelpark in Amsterdam, en voor verdere oriëntatie werden ook de mensuren opgenomen van de gelijknamige stemmen in het Sauer orgel uit 1930 in de Pfarrkirche in Güstrow, Mecklenburg-Vorpommern.
Tenslotte werd de winddruk van het gehele orgel vastgesteld op 92 mm waterdruk.
De kerkelijke ingebruikname was op 7 november 2010.
De officiële ingebruikname zal in maart 2011 plaatsvinden.
Dit Duitse Romantische orgel gebouwd door Bakker en Timmenga is een grote aanwinst in het al zo rijke Friese orgellandschap.

Tenslotte werd in oktober 2010 een groter koororgel geplaatst ter vervanging van het kleinere Verschuren koororgel.
Het Verschuren orgel uit 1966 had 3 stemmen zonder pedaal. Bourdon 8’, Roerfluit 4’, Prestant 2’
Dit instrument is verkocht aan de RK. Kerk te St. Annaparochie.

Het nieuwe koororgel is een geschenk van de Chr. Gereformeerde Kerk (Ichthuskerk) te Harlingen. De Chr. Gereformeerde Gemeente is samengegaan met de Vrijgemaakte Gereformeerde Gemeente in het kerkgebouw “De Haven”
Het “nieuwe”koororgel in de Sixtuskerk werd gebouwd door Bernard Pels en Zoon in 1967.
Het instrument heeft 6 stemmen op 1 klavier en vrij pedaal.
Mense Ruiter Orgelbouw heeft het orgel overgeplaatst naar Sexbierum.

Dispositie Pels Koororgel:

Manuaal C-g’’’ 
Roerfluit 8’
Prestant 4’
Gedekte fluit 4’
Fluit 2’
Mixtuur IV (hoogste koor in Sexbierum afgedekt) 

Pedaal C-f’ 
Subbas 16’
Pedaalkoppel

Dispositie Hoofdorgel:
Hoofdwerk C-f’’’
Bourdon 16’
Prestant 8’
Gamba 8’
Gemshoorn 8’
Holpijp 8’
Octaaf 4’
Fluit Harm. 4’
Octaaf 2’
Cornet-Mixtuur III
Trompet 8’

Zwelwerk C-f’’’
Salicionaal 8’
Aeoline 8’
Voix- Celeste 8’
Gedekt 8’
Salicet 4’
Roerfluit 4’
Spitsfluit 2’
Vox-Humana 8’
Tremulant

Pedaal C-d’
Contrabas 16’
Subbas 16’
Cello 8’
Fluitbas 8’
Bazuin 16’

Manuaal koppel

Pedaalkoppel

 

 



Agenda

P4140035_01.jpg P2160332_01.jpg P2160336_01.jpg P2160333_01.jpg afbeelding3.jpg gerestaureerde frontpijpen_0001.jpg Magazijnbalg.jpg P2160335_01.jpg gerestaureerde frontpijpen_0002.jpg P2160334_01.jpg gerestaureerde frontpijpen_0003.jpg